Duchowość Zgromadzenia Księży Marianów PDF Drukuj Email
DUCHOWOŚĆ MARIANÓW

Duchowość marianów ukształtowała się pod wpływem sytuacji religijno-społecznej, częściowo też w reakcji na nią, Rzeczypospolitej XVII w. Pozytywny wpływ nurtów: maryjnego, w tym związanego zideą maryjnego niewolnictwa i przywilejem Niepokalanego Poczęcia, i chrystologicznego, zakcentem pasyjnym, oraz negatywne skutki nieustannych wojen tego czasu, a także procesów społecznych (postępująca niemoralność życia społecznego, pijaństwo, kwestia liberum veto) i zaniedbania w dziedzinie opieki duszpasterskiej nad „ludem prostym” zaowocowały ideą nowej wspólnoty zakonnej, której realizację rozpoczął Błogosławiony o. Stanisław Papczyński w 1670 r

Odczytując znaki czasu, bł. O. Stanisław w całości zebrał i uporządkował podstawowe idee w opartej na Piśmie św. i wzorowanej na regule św. Augustyna Norma vitae („Reguła życia”, Lublin – Warszawa 1996) i nadał im charakter ustaw zakonnych. Tam też w sposób specjalny wyodrębnił rozdział De charitate („O miłości”), uznając „miłość Boga” za istotę i podstawowy środek osiągania celów życia duchowego, ogarniający wszystkie dziedziny życia marianów (omnia apud vos in charitate fiant, NV, II 1). 

Papczyński w działalności zakonodawczej i pismach zawarł podstawowe wymiary duchowości marianów:
  • trynitarny, z silnym akcentem na naśladowanie (sequela) oraz na bliską i serdeczną obecność Chrystusa, Boga-Człowieka, cierpiącego za grzesznika i dla jego zbawienia oraz upodobnienie do Niego (Orator crucifixus, Kraków 1670, Christus patiens Warszawa 1690);
  • maryjny – immakulistyczny, sytuujący Maryję Niepokalanie Poczętą, Bogarodzicę (Deipara, Dei Mater) jako szczególną Patronkę i wzór życia marianów (imitatio Mariae); Jej kult powinien być szerzony jako cel szczegółowy nowej wspólnoty, a oddanie się Jej w niewolę (pro mancipio) zawarł o. Papczyński w pierwszej wersji Norma vitae (Warszawa 1687), co zostało zarzucone w kolejnych wydaniach mariańskich ustaw;
  • eschatologiczny, dotyczący modlitwy za zmarłych na skutek wojen, zarazy i nieprzygotowanych do śmierci, oraz związana z tym stała pamięć o rzeczach ostatecznych;
  • apostolski, nakazujący głoszenie prawd wiary „ludowi prostemu” i religijnie zaniedbanemu, jego formację i prowadzenie go do ewangelicznej świętości (Templum Dei mysticum, Kraków 1675 – gdzie o. Papczyński zawarł całościową koncepcję świętości osób świeckich)
Pogłębienie składników duchowości Zakonodawca Zgromadzenia Marianów zawarł także w innych pismach, zwłaszcza w rękopisie Inspectio cordis (wyd. krytyczne – Roma 2000) prezentującym medytacje na niedziele, święta, poszczególne dni tygodnia i tematyczne, oraz w Prodromus reginae artium (Warszawa 1663), gdzie zamieścił m.in. kazania maryjne oraz krytykę nierówności i wynaturzeń społecznych. Przyjęcie Regula decem beneplacitorum („Reguła dziesięciu cnót NMP”, Lublin 1984) opartej na fragmentach Ewangelii opisujących życie Maryi w formie Jej cnót/upodobań (virtutes/beneplacita) jako przedmiot do naśladowania, wzmocniło eklezjotypiczny wymiar duchowości maryjnej i przekonanie o ewangelicznych źródłach tej koncepcji.

Duchowość marianów rozwijali i pogłębiali teologicznie następcy i uczniowie Założyciela w dwu kierunkach: uzasadnienia naśladowania Maryi Niepokalanie Poczętej oraz wzmocnienia wymiaru apostolskiego marianów, osadzając go w szerszym kontekście chrystologicznym i eklezjalnym. Reprezentantem pierwszego jest zwłaszcza Sługa Boży Kazimierz Wyszyński i jego Gwiazda zaranna z 1749 r., gdzie we Wstępie autor tak uzasadnia naśladowanie Maryi: „Kto związał się z Maryją, powinien naśladować Jej cnoty i iść drogą, którą Ona szła za Chrystusem, [On] zostawił nam pierwszy i najdoskonalszy przykład naśladowania swojego życia w Maryi – najukochańszej swojej Matce” oraz stara się wykazać ciągłość tej idei, przywołując stale w swoim nauczaniu i działalności osobę Założyciela, a w biografii Papczyńskiego uwydatnia jej maryjny charakter. 

Drugi nurt reprezentował błogosławiony Jerzy Matulewicz. Przez reformę Zakonu Marianów i w pismach m.in.: Konstytucje Zgromadzenia Księży Marianów (Kraków 1933), Dziennik duchowy(Warszawa 1988), Idea przewodnia i duch Zgromadzenia (Warszawa 1988) nadał on duchowości marianów nowy dynamizm i nową interpretację dostosowaną do czasów sobie współczesnych.Zaakcentował uniwersalizm Kościoła i Zgromadzenia oraz harmonijnie połączył maryjny styl życia z ideą powszechnego apostolstwa, na wzór św. Pawła Apostoła. W miejsce „nauczania ludu prostego” wprowadził „wszelki sposób, jaki im podsunie gorliwość, do zbawienia i uświęcenia dusz”, uwydatniając „nabywanie i szerzenie wiedzy oraz nauczanie innych”, włącznie z apostolatem w obrządku wschodnim i wśród niekatolików, w szczególności „tam, gdzie są największe potrzeby”. 

Istotne elementy duchowości marianów wyraził w nowy sposób – z Idei przewodniej: „Hasło Zgromadzenia brzmi: »Za Chrystusa i Kościół«. Dlatego współbracia pragnący przejąć się duchem Chrystusa i Kościoła, niech starają się we wszystkim szukać Boga, przez wszystko podobać się Bogu, wszystko czynić na większą chwałę Bożą, we wszystko wnosić Boga, tak by stał się On rzeczywiście ośrodkiem życia zarówno całego Zgromadzenia, jak i poszczególnych jego członków. (...) Tak więc Chrystus niech będzie wodzem i wzorem zarówno dla całego Zgromadzenia, jak i poszczególnych jego członków, a drogę niech nam wskazuje i niech pomaga szczególniejsza Patronka nasza Niepokalana Dziewica Maryja: do współżycia i współumierania, do współpracy i do współcierpienia, do współkrólowania z Chrystusem”. Interpretacja duchowości wypracowana przez Matulewicza stała się punktem odniesienia dla marianów w ostatnim stuleciu, co znalazło swoje odbicie także w najnowszych Konstytucjach, uwzględniających wytyczne Soboru Watykańskiego II.

W ostatnim czasie zauważa się rozwój, połączonej z działaniami pastoralnymi, teologicznej refleksji nad misterium Niepokalanego Poczęcia jako owocu Bożego Miłosierdzia oraz interpretacji charyzmatu w kontekście apostolatu, co zaowocowało podjęciem nowych dzieł dotyczących:uzależnionychumierających (hospicjum)formacji maryjnejapostolatu miłosierdzia Bożego w aspekcie nauczania i praktyki. Rozpoznanie na nowo obecnej od początku w duchowości marianów idei dzielenia się charyzmatem ze świeckimi, by za ich pośrednictwem „wszyscy, którzy jeszcze odbywają swą ziemską pielgrzymkę, jak i ci również, którzy po tym życiu doznają oczyszczenia, osiągnęli wraz ze wszystkimi świętymi pełnię dojrzałości i wiecznego szczęścia w Chrystusie” (z Konstytucji) zaowocowało powstaniem Stowarzyszenia Pomocników Mariańskich, tj. mężczyzn i kobiet stowarzyszonych formalnie ze Zgromadzeniem, uczestniczących w różny sposób w duchowości, misji i apostolacie marianów; jest to w sumie ponad milion osób na całym świecie. 

Stowarzyszenie obejmuje także formy: vir aggregatusBractwo Niepokalanego Poczęcia,Eucharystycznych Apostołów Miłosierdzia Bożego. Poza tym wymiar apostolski duchowości obejmuje również prowadzenie parafii i sanktuariów maryjnych (m.in. Polska, Portugalia, Rwanda) oraz apostolat miłosierdzia Bożego (Brazylia, Kamerun, Wielka Brytania, USA), działalności wydawniczej (Litwa, Polska, USA), prowadzenie szkół katolickich (USA, Argentyna, Litwa), pracę naukową w ośrodkach uniwersyteckich.



Opracowanie Duchowości Zgromadzenia Księży Marianów zostało zaczerpnięte za zgoda autora z książki - A. Pakuła MIC, Zgromadzenie Księży Marianów. Historia i duchowość, w: Mąż Boży. Szkice teologiczno-duszpasterskie o ojcu Stanisławie Papczyński, red. A. Pakuła MIC, Warszawa 2007, s. 135-146.